Er zijn nu twee Nederlanden

De Amerikaanse televisiemaker David Simon (bekend van The Wire) beklaagde zich in 2013 op een Australisch festival over de scheiding tussen rijk en arm in zijn land:

"Er zijn beslist twee Amerika's. Ik leef in het ene, een 'block' in Baltimore dat onderdeel is van het levensvatbare Amerika; het Amerika dat verbonden is met haar eigen economie, waar er een plausibele toekomst is voor de mensen die er in geboren worden. Ongeveer 20 'blocks' verderop is een heel ander Amerika. Het is verbazingwekkend hoe weinig we met elkaar te maken hebben, en toch leven we zo dichtbij."

Maar ook in Nederland leven verschillende sociale klassen volkomen langs elkaar heen. Weliswaar niet in de mate van Amerika, maar een autoritje tussen de Haagse villawijk Vroondaal en de Schilderswijk is slechts 9 kilometer. Ook in mijn woonplaats, Groningen, rijden er voortdurend dure auto's via de volksbuurt Helpman naar de Villawijk in het zuiden.

David Simon laat in de The Wire zien hoe jonge zwarte inwoners van Baltimore volkomen kansloos opgroeien. De serie laat afwezige vaderfiguren, heroïne verslaafde moeders, recruterende drugdealers, verveling en wegbezuinigd onderwijs zien. Er zijn ongetwijfeld allerlei parallellen te trekken met de situatie in de Nederlandse probleemwijken.

Maar wat de jonge inwoners van de Schilderswijk en West Baltimore in ieder geval gemeen hebben is dat hun belevingswereld compleet anders is dan de belevingswereld van jongeren die buiten de getto opgroeien.

De kans is groot dat een blank kind uit de middenklasse van zowel Nederland als Amerika leert over het belang van educatie, tolerantie, sociale omgangsvormen, en persoonlijke verantwoordelijkheid. Dit kind consumeert in de loop van zijn/haar leven naast Snapchat en Instagram waarschijnlijk ook kwalitatieve media. Het is dan ook niet erg moeilijk om in deze idealen te geloven als er altijd genoeg geld is om voedsel, kleding en onderdak te betalen.

Maar de belevingswereld van mensen die gemarginaliseerd worden en/of in armoede opgroeien is volkomen anders. Als er geen geld is voor nieuwe kleding dan ligt er ook geen Volkskrant op de keukentafel. Bovendien, die Volkskrant staat vol met recensies van elitaire culturele uitstapjes.

Het probleem van de twee Nederlanden is daarom ook een mediaprobleem.

In de jaren 70 werd Sesamstraat door de Amerikaanse publieke omroep opgericht om juist gemarginaliseerde kinderen enige leidraad te geven. Maar, zoals de Amerikaanse mediawetenschapper Neil Postman in zijn boek Amusing Ourselves to Death al zei, televisie is geen geschikt medium voor educatie: "'Sesamstraat' moedigt kinderen niet aan om van school te houden. Het moedigt ze aan om van televisie te houden." En televisie biedt altijd wel iets wat kinderen leuker vinden om te kijken dan Sesamstraat.

Bovendien, in deze tijd van social media wordt het medium-de-jour waar jongeren hun collectieve aandacht op richten min-of-meer democratisch bepaald. Traditionele mediabedrijven spelen hier vrijwel altijd te laat op in. En als ze wel meegaan dan is het via tenenkrommende concepten zoals Mashup van NOS Labs.

Hoewel social media wel een vereffenende werking hebben op cultuur (ze zijn per slot van rekening vaak gratis voor iedereen) missen ze vaak de diepgang die traditionele media met hun gevestigde journalistieke infrastructuur wel kunnen bieden. De negatieve gevolgen van deze ontwikkelingen zijn groter dan de positieve gevolgen, want ook de kinderen uit Vroondaal en de Villawijk zitten nu op Snapchat en vinden de Volkskrant maar ouderwets.

Hoe kunnen we deze tweedeling dan oplossen?

Misschien is het nodig om de kwakkelende krantenjournalistiek te subsidiëren. Niet om de krant als passé medium kunstmatig in leven te houden, maar wel om de journalistieke infrastructuur te waarborgen. Hoewel dat de aandacht niet terugbrengt bij de krant is het wel een kleine handrem op de verloedering van kwaliteitsinformatie door Facebook.

Dit soort subsidies bestaan al in België. Dat is ook de reden dat alle grote Nederlandse kranten in Belgische handen zijn.

Toch zal de nieuwe en de oude media niet in staat zijn om een honger voor kennis aan te wakkeren bij mensen die zich gemarginaliseerd voelen. Ongelijkheid bestrijd je niet met informatie. Rutger Bregman schreef in de Volkskrant over de realisatie van de Britse letterkundige Samuel Johnson dat armoede geen karaktergebrek is: "Het is een geldgebrek."

Bregman heeft zelf een goed antwoord op deze problematiek: het basisinkomen. Ongelijkheid is niet uit de samenleving weg te begeleiden of weg te informeren. Het moet uit mensen zelf komen. En om de motivatie die tot sociale mobiliteit kan leiden te stimuleren is het belangrijk om de grootste drempel, namelijk geldgebrek, simpelweg via een basisinkomen weg te nemen. Want terwijl arme mensen dommge dingen doen, doen niet-meer-arme mensen juist slimme dingen. Misschien lezen ze zelfs kranten.